Адистердин айтымында, жыныстык жол аркылуу жугуучу оорулар көптөгөн коркунучтуу дарттардын башаты болууда. Учурда анын кесепетинен онковирустук ооруга чалдыккандардын саны арбыды. Бул боюнча акушер-гинеколог, гинеколог-эндокринолог жана жатындын моюнчасынын патологиясы боюча адис Асыл Кожоналиевага кайрылдык.

"Жубайлардагы моралдык туруктуулук эң чоң мааниге ээ. Себеби, жубайы канчалык ишенимдүү болсо, сергек жашоо образында жашаса бул ден соолуктун саламаттыгынын кепилдиги",- дейт Асыл Кожоналиева

- Азыркы учурда аялдарда кандай оорулар басымдуулук кылууда?

- Акыркы жылдары онковирустук оорулар менен жабыркаган аялдар көбөйдү, булардын басымдуу көпчүлүгү жыныстык жол аркылуу жуктуруп алгандар. Учурда аялдарда жатын моюнчасынын эрозиясы көп табылууда. Көпчүлүгү гинекологго жылдап көрүнбөй жүрө берип, рактын күчөп кеткен түрлөрү менен келишет. Өзүн сыйлаган ар бир аялзаты жылына бир жолу адиске кайрылып, тиешелүү анализдерди тапшырып туруусу керек. Рактын алдын алуунун бирден бир жолу ушул болуп эсептелет. Дарт канчалык эрте аныкталса, биринчи баскычтарында эле клеткалардын өзгөрүүсү менен бул ооруну аныктоого болот.

- Рактын алгачкы баскычтары кандай аныкталат?

- Бул үчүн цитологиялык анализ алынат. Цитологиялык скрининг ыкмасы менен рактын 89 пайызын аныктоого болот. Ал эми жатындын телосу, жумурткалардын рагын ультра үндүү изилдөөчү аппараттан көрүүгө болот. Беш-он жылдап гинекологго көрүнбөгөндөрдөн рактын биринчи баскычы табылат, алар онкологияга жиберилет. Биздин максатыбыз, жатындын моюнчасынын рагын өз учурунда жана алгачкы баскычтарында таап чыгуу. Мисалы суук тийүү, сезгенүү ооруларын дарылап бүткөндөн кийин дагы бир жолу анализ алабыз. Анткени сезгенүүнүн артында дагы башка оору катылып жатышы да ыктымал. Орточо дисплазияны өз учурунда дарылабаса рак клеткаларынын өсүшүнө алып келет. Биздеги анализдерге эгерде милдеттүү медициналык камсыздандыруусу бар болсо 50 пайызы гана төлөнөт, ал эми цитологиялык анализ 84 сом турат.

- Жатын моюнчасынын эрозиясы кандай себептерден улам пайда болот?
-
Гормоналдык бузулуулар болсо, тубаса эрозия болушу да мүмкүн. Эгерде тубаса эрозиясы бар болсо, ал аял жыныстык жашоодо жашай баштагандан тарта, төрөгөнгө чейин тийбейбиз. Эгерде клеткалардын бөлүнүшүнө терс таасирин тийгизе турган өтө күчөп кеткен эрозияга шектенүү болсо, анда аны радикалдуу дарылоо зарыл. Ошондой эле ал төрөт учурунда да пайда болуусу ыктымал.

- Бул ооруну дарылоо үчүн кандай ыкмалар колдонулат?

- Ар бир аял үчүн өзүнчө дарылоо ыкмасы колдонулат. Эгерде аялдын анализдери жайында болсо жана эрозиянын өтө күчөп кетпеген түрүнө кирсе, анда аны байкоого гана алып турабыз. Ал эми эрозия да бар болсо, бирок ошол эле учурда төрөгүсү келсе, анда төрөгөндөн кийин гана дарылайбыз.

- Кандай учурларда күйгүзүүгө туура келет?

- Жатын моюнчасынын жаракатынын өтө күчөп кеткен түрлөрүндө электрокоагуляция, лазердик вапаризация, радиотолкундуу терапия колдонулуп, жабыркаган очок алынып салынат. Эгерде рактын алгачкы баскычтарында ушундай ыкмалар менен алынып ташталса, анда рак клеткаларын өстүрбөй коюуга болот.

- Аялдарга кандай кеңеш бересиз?

- Жатындын моюнчасынын оорулары менен айрым аялдар көрүнгөн бүбү-бакшыларга барган учурлары кездешет. Алар ар кандай май, жана башка нерселер салынган тампондор менен узакка дарылоо аркылуу клеткалардын тез-тезден бөлүнүүсүнө шарт түзүп беришет. Натыйжада рак клеткалары пайда болот. Минтип өз ден соолугуна кайдыгер болуп, ооруну кабылдатып жибербей мүмкүн болушунча адиске эрте кайрылуу керек. Аялдардын биринчи кезекте өзүн сүйүшү, өзүнүн органдары тууралуу сабаттуу болушу да мааниге ээ. Албетте, үй-бүлө, бала-чака деп эле жүрө беришет, бирок ошол эле учурда өзүнүн ден соолугуна көңүл бурууну да унутпоо керек. Мага көп жылдан бери 84 жаштагы апа келип көрүнүп турат. Ар бир аял өзүнө мына ушундай мамиле кылса, көптөгөн оорулардын алдын алууга болот эле. Аялдарда кездешүүчү бардык жыныстык жугуштуу оорулар, ансыз да жабыркаган организмдин абалын ого бетер кыйындатат.

- Жыныстык оорулардын таралышына көбүнчө кимдер күнөөлүү?

- Жубайлардагы моралдык туруктуулук эң чоң мааниге ээ. Себеби, жубайы канчалык ишенимдүү болсо, сергек жашоо образында жашаса бул ден соолуктун саламаттыгынын кепилдиги. Эркектер да, аялдар дагы бири-биринин саламаттыгы үчүн өздөрүнүн жооптуу экендигин эстеринен чыгарбашы керек. Көпчүлүк учурда эркектердин жеңил ойлуулугу жугуштуу оорулардын аялга берилишинин башкы себепчиси болууда. Кандай болгон күндө дагы үй-бүлөлүк баалуулук, моралдык туруктуулукту биринчи орунга коюу ар кандай коркунучтуу оорулардын алдын алат. Мындай тарбия, туура жүрүм-турум эрежелерин өспүрүмдөргө, жаштарга үйрөтүү абдан зарыл. Өзүнүн, жакындарынын жана айланадагылардын ден соолугуна жоопкерчиликтүү мамиле кылуу ВИЧ/СПИД, cифилис ж.б. жыныстык жол аркылуу берилүүчү оорулардын таралышынан сактайт.

МАЕКТЕШКЕН АЙМИРА МЕНДЕЕВА, Заман Кыргызстан”, 29-январь, 2010-жыл