АКШ чөгүп кеткен советтик суу астында жүрчү кайыкты утилизация кылганын мойнуна алды

Американын өкмөтү акыры чөгүп кеткен советтик суу астында жүрчү кайыкты алып чыгуу тууралуу жашыруун миссиянын майда-бараты тууралуу жаңы маалымат таратты.
Отуз жылдан ашык убакытка созулган “Муздак согуштун” кымбатка турган жана көбүрөөк татаал  болгон долбоорлорунун бири тууралуу унчукпастык акыры аягы моюнга алуу менен бүттү.

ЦРУ дайыма  бүгүнкү акча менен алганда 1 миллиард  фунт стрерлинг турган  жана  Говард Хьюз өнөр жайчылары тарабынан колдоого алынган, 1974-жылы машыгууга чакырылган  «Azorian» долбоорунун эң эле арзыбаган деталдары тууралуу да ырастоодон баш тартып келген. Бирок маалымат эркиндигинде жашыруун маалыматты айтуу тууралуу АКШнын билдирүүсүнөн кийин, ЦРУ көп жылдар бою жоопсуз калып келген, балким  кээ бирөөлөр үчүн  чоң сырды- миссиянын ички максаты тууралуу доклад  жарыялады. 1985 -жылы жарыяланган ЦРУнун ички журналында  50 беттен турган макалада ЦРУ президент Никсон өзүнүн жогорку даражалуу аскер начальниктеринин кеңештерине кулак салбай, суу кайыгындагы өзөктүк курал тууралуу маалымат алууга үмүт кылгандыг тууралуу баяндалат.

 «Гольф II» же болбосо  К-129 деп аталган Советтик суу астында жүрүүчү кайык  1968-жылы  Гавай аралдарынан түндүк-батышта эч ким эч качан түшүндүрө албаган жагдайда Тынч океанга чөгүп кеткен. Ал өзөктүк куралы бар үч баллисттик ракетаны алып бара жаткан болчу.Бир аз мурда жарыяланган докладга ылайык болжолдуу алганда океандын түбүндө үч миля тереңдикте жаткан суднаны көтөрүп чыгуудагы кыйынчылыктарга карабай Ричард Никсон аны алып чыгуу үчүн максаттуу топ түзүү тууралуу буйрук берген.

Бул долбоор абдан көп каражат талап кылгандыгы жана жакшырып бара жаткан америка-совет мамилелерине зыян келтирип койбоосу үчүн токтотулган  болчу. Ошого карабай  суу кайыгынын бир бөлүгү атайын жасалган «Хьюз Гломэр Эксплорер» куткаруучу суднасынын тростору менен көтөрүлүп чыгарылган. Бул суднада сейрек кездешүүчү көтөргүч механизм пайдаланылган. Терең суу алдындагы иштерге адистешкен  кайыкка Говард Хьюз өз атын  берген, бирок ЦРУнун документтерине таянсак, суднанын артынан дайыма советтик кораблдер аңдып  жүрүшчү.

Орустар штрум менен кайыкты тартып алууга аракет кылбасын деп америкалыктар судна  токтоочу аянтты блоктоп салышкан. Америкалыктар  калдыктардын арасынан табылган деңизде жоголгон алты  советтик моряктын сөөгүн коюшкан.

Операциянын жардамы менен эмне куткарылганы түшүнүксүз бойдон калып жатат, себеби ЦРУнун  тесттеринин айрым бөлүктөрү редакцияланган. Бирок тарыхчылар жана журналисттер  көбүрөөк стартегиялык мааниге ээ болгон советтик жабдуу тууралуу маалыматтар  Коопсуздук боюнча улуттук архивден алынган ЦРУнун макалаларында айтылган эмес деген жыйынтыкка келишти. Көз карандысыз байкоочулар “анча пайдалуу эмес” жыйынтыктар, мисалы, америкалык чылгындоо кызматынын аскердик рухун көтөрүү жана оор деңиз кемелерин  көтөрүп чыгуучу областа алдыңкы жетишкендиктер гана болгон деп эскеришет.

Том Леонард
«Telegraph», 15- февраль, 2010-жыл
Котормо – «Zpress.kg»