Кыргызстандын өткөөл мезгилинин президентинин ант берүү салтанаты өттү
Бишкек, Кыргызстан. Жекшемби күнү Кыргызстандын убактылуу лидери Роза Отунбаева өлкөнүн президенти катары ант берип, жаңы өкмөт менен өлкө демократиялык эркиндикке жана туруктуулукка жетет деп билдирди.

Инаугурациясы бүткөндөн кийин 59 жаштагы Отунбаева, жашоо шарттын начарлашынан жана коррупцияга белчеден батып кеткенге нааразы болгон элдин апрель окуясындагы кан төккөн көтөрүлүшүнөн кийин мурдагы президент  Курманбек Бакиевдин  бийликтен кетип  саясий жана улуттар аралык  кагылышуу маселелери жаралганын,  учурда Кыргызстан  үчүн тагдыр чечээрлик доор келгенин айтып сөз сүйлөдү.

“Кыргызстанда демократия калктын  жан дүйнөсү менен  терең бириккен система”,-деди Отунбаева чогулган өкмөт чиновниктери, элчилер жана саясатчылардын алдында чыгып сүйлөп жатып.

2011-жылдын соңуна чейин өткөөл мезгилдин президенти  катары  иштей турган Отунбаева жаңы Конституциянын киргизилишин көзөмөлдөйт. Жаңы конституция боюнча өлкөдө европалык стилдеги парламенттик  башкаруу системасы түзүлөт. Кыргызстан мурдагы Советтик Борбор Азиянын арасында алгачкы болуп чыныгы демократия орногон мамлекет болушу мүмкун деген үмүттөнүүлөр көбөйүүдө.” Президент катары мен мыйзамды баарынан жогору койгон жаңы саясий маданиятты түзүүгө күч аракетимди жумшайм”,-дейт Отунбаева  улам-улам кол чабуулардын астында сүйлөгөн сөзүндө.

Бирок өзүнүн кээ бир амбицияларын ишке ашыруудан мурда Отунбаева түштүктөгү Ош шаарында өткөн айда кыргыздар менен өзбектердин ортосунда болгон улуттар аралык конфликтин жыйынтыктарын чечип чыгышы керек.” Мен катуу кыш түшкөнгө чейин кыргыз өкмөтү ар бир үйүн жоготкон адамды турак жай менен камсыз кылат деп убада берем”,-дейт ал.

Расмий маалыматтарга таянсак, Ошто жана  ага коңшу турган Жалал-Абад областында болгон  кагылыштарда каза болгондордун саны 300гө жакындап барат, бирок Отунбаева башаламандыктарда болжолу 2 миңдей адам курман болду деп белгилейт. Мындан тышкары конфликт 400 миңдей адамды качкын болуусуна да себеп болду

Окуяны кайгысын айтуу канчалык оору болуп жатканына карабай, Отунбаева  түштүктө дагы эле тынчсызданууну жаратып жаткан маселенин этникалык жагын жана улуттар аралык кагылышты айтуудан кыйгап өтүп жатты. Инаугурацияга чейин  чыр-чатак чыгып кетет деген кооптонуу бар болуп турду, бирок  бактыга карай салтанат  эч кандай эксцесси жок өттү. Коопсуздук абдан эле аз болду жана салтанат болгон филармониянын тегерегин айланта курчаган милиция кызматкерлери бронежилеттеринин боорун чечип салып,  ысыктан улам дарактардын арасына көлөкөлөп да кетип жатышты.  Салтанаттын алдында Бишкектин көчөлөрү абдан эле тынч жана бош болду, анткени жолдордун кыймылдары жабылган эле.

Отунбаеванын инаугурациясы саясий легитимдүүлүгү жетишпегендиктен улам  системалык түрдө  күчүн жоготуп жаткан убактылуу өкмөт үчүн эң башкы чечүүчү учур болду. Өткөн аптада өткөн улуттук референдумда 90%дан ашык шайлоочулар аны өткөөл мезгилдин президенти катары шайлашты жана жаңыртылган Конституцияга колдоо көрсөтүштү.

Жакынкы апталарда Отунбаева жаңы министрлер кабинетин түзүшү керек. Жаңы жетекчилик болжолу мурдагы өкмөттө иштегендерден куралбайт, күтүлүп жаткандай алардын көбү октябрда боло турган парламенттик шайлоого даярданып кызматтан кетишет. Отунбаева  убактылуу кабинеттеги болжолдонуп жаткан талапкерлерди парламенттик шайлоодо  тең шарттар түзүлүшү үчүн кепилдик бере турган мүмкүндүк экенин айтуу менен кызматтан кетүүсүнө чакырып өттү.
 
2011-жылдын октябрь айына белгиленген президенттик шайлоого өз талапкерлигин коюуга тыюу салынган Отунбаева өзүнүн саясий карьерасын  Советтер  Союзун Леонид Брежневдин башкарып турган кезиндеги акыркы жылдарында анда Фрунзе деп аталган Бишкектин  Коммунисттик партиясында чиновник болуп иштөө менен баштаган.
 
1991-жылы Советтер Союзу кулагандан кийин Отунбаева тез эле таасирдүү кызматтарга киришип, Кыргызстандын тышкы иштер министри, кийин КРнын АКШ жана Улуу Британиядагы элчиси катары кызмат кылган. Кыргызстанга кайтып келгендей кийин ал 2005-жылда болгон “жоогазын ыңкылабында”  эл баштаган лидерлердин бири болгон. Андагы революцияда  ошол мезгилде башкарган президент Аскар Акаев- мурдагы физик, Борбор Азияда көптү үмүттөндүргөн лидер  бийликтен кетип, анын ордуна Бакиев такка келген болчу. Бул аралыкта Отунбаева Бакиевдин  башкаруусундагы авторитардык режимге каршы болуп оппозициянын тарабына өткөн эле.

Питер Леонард
«Associated Press», 3 -июль 2010-жыл
Котормо – «Zpress.kg»